Cmentarz przy ul. Lipowej w Lublinie

Rozdział I

Historia cmentarza „Pod Lipkami”

Przeniesienie cmentarzy poza miasto zarządziła Komisja Policji uniwersałem z 18 lutego 1792 roku. Grunt pod nowy cmentarz kupiono 14 lutego 1794 roku od Panien Brygidek: trzy morgi na Rurach. Zgodę wydał biskup Wojciech Skarszewski. Źródła podają czasem rok 1792 jako datę założenia, ale według zarządcy cmentarza (i dokumentu zakupu) początek to rok 1794 – 1792 to data uniwersału.

Pierwszą część, zwaną „Starym” cmentarzem, otoczono lipami. Stąd nazwa „Pod Lipkami”, a potocznie „Lipki”. Chowanie poza kościołami nie od razu przyjęto: według opracowania zarządcy jako pierwsi odważyli się tu pochować swoich bliskich wolnomyśliciele.

Cmentarz powiększano etapami: w 1853 roku o 1,5 morgi („Nowy” cmentarz), w 1870 do 4 morgów, w 1899 do 9 morgów, a w latach 20. XX wieku powiększono go o dalsze 2,9 ha. Układ kwater i alejek uporządkował Henryk Woliński, prezes Dozoru, a w latach 1868–1886 prezydent Lublina. Jak podaje zarządca, ustalony wówczas układ zachował się do dziś.

Najstarsze zachowane nagrobki to masońskie z 1811 roku, pośrodku najstarszej części. Płyta z 1800 roku najprawdopodobniej została przeniesiona z likwidowanego cmentarza przykościelnego.

Zabytek

Zespół cmentarzy przy ul. Lipowej jest wpisany do rejestru zabytków województwa lubelskiego. Według publikacji naukowej z 2015 roku wpis to nr A/889 z 29 stycznia 1985 roku, zaś regulamin zarządcy podaje „A/899, decyzja z roku 1984”. Numer i datę warto więc potwierdzić w rejestrze, jeśli będą Państwu potrzebne do wniosku lub pracy naukowej.

Rozdział II

Co warto zobaczyć: sztuka nagrobna

Zarządca opisuje na swojej stronie plastykę nagrobków, korzystając z książki „Cmentarz rzymskokatolicki przy ul. Lipowej w Lublinie” (Lublin 1990). Poniżej wybór, z numerami sekcji z planu cmentarza. Numery warto sprawdzić z planem, bo niektóre opisy w źródłach są niejednoznaczne.

• Klasycyzm. Przy wejściu i kaplicy stoją najstarsze nagrobki: steli, cippusy, urny i ucięte kolumny. Przykłady: Czerwińscy i Kałużyński, 1855 (sekcja 4a); Radomscy, 1847 (5a); Mincel, 1874 (4c).
• Neogotyk. Nagrobek Walerii Dobrzelewskiej-Ziemborowskiej z 1854 roku oraz biskupa Wincentego a Paulo Pieńkowskiego z 1863 roku (3g).
• Rzeźba sygnowana. Nagrobek Bobrowskich dłuta Bolesława Syrewicza z 1888 roku (5a), z aniołem i żałobnicą, opisywany jako jedno z najpiękniejszych przedstawień na cmentarzu. Nagrobek Zygmunta Laskowskiego z kubistycznym popiersiem Franciszka Deca z 1913 roku (23b). Nagrobek Jabłonkowskich z dwoma łabędziami, 1932 (32). Pomnik Józefa Sokoli Gałczyńskiego z lirnikiem (20b). Dziewczynka na skale na nagrobku Heleny Jaczewskiej to dzieło Konstantego Laszczki.
• Popiersia. Klemensa Junoszy Szaniawskiego z 1898 roku, w brązie, dłuta Ludwika Pyrowicza (18b); Tomasza Żylińskiego z 1880 roku (18c).

W XIX wieku największy zakład nagrobkowy w Lublinie prowadził Adolf Saturnin Timme, który zatrudniał wybitnych rzeźbiarzy. Wśród pracowni i twórców zarządca wymienia też Cyngros–Nowak, Franciszka Deca i Leona Migalskiego. Zarządca udostępnia także interaktywną mapę plastyki nagrobnej, która pomaga ułożyć spacer.

Rozdział III

Znane groby i ludzie miasta

Zarządca prowadzi listę „Sławni ludzie”. Spoczywają na niej m.in.:

• ks. Piotr Ściegienny – jego nagrobek odnowiono w 2013 roku,
• Henryk Woliński – prezydent Lublina i twórca układu cmentarza,
• Hieronim Łopaciński (sekcja 3a),
• Maria Antonina Roniker – autorka „Przewodnika po Lublinie” z 1901 roku,
• Klemens Junosza Szaniawski,
• Feliks Bieczyński – twórca ogrodu Saskiego w Lublinie,
• ks. Idzi Radziszewski – pierwszy rektor KUL,
• Łukasz Rodakiewicz – budowniczy teatru przy ul. Jezuickiej,
• Jan Mincel – postać z „Lalki” Bolesława Prusa,
• Leon Głowacki – brat Bolesława Prusa; sam pisarz nie jest tu pochowany,
• Zofia Danuta i Stanisław Magierscy – wśród nich autor piosenki „Dziś do ciebie przyjść nie mogę”,
• Antonina Gryga „Mateczka” – pomagała więźniom Majdanka.

Przy części nazwisk w źródle numery sekcji powtarzają się (dotyczy to m.in. sekcji 14 oraz 6b), dlatego przed spacerem z konkretnym celem warto zadzwonić do kancelarii albo sprawdzić grób na planie.

Poeta Józef Czechowicz (1903–1939) leży według zarządcy nie w części rzymskokatolickiej, lecz na cmentarzu wojskowym, w kwaterze żołnierzy września 1939. To jedno z miejsc, o których Radio Lublin napisało, że „lubelskie miasto umarłych dziwny ma urok”.

Rozdział IV

Kaplica, mogiły i sąsiednie cmentarze

Na terenie cmentarza stoi kaplica Wszystkich Świętych, będąca kościołem rektoralnym. Z listy inwestycji zarządcy wynika, że w 2007 roku zamontowano w niej drogę krzyżową i krzyż autorstwa prof. Gustawa Zemły, w 2015 odnowiono elewację i dach, a w 2017 wymieniono oświetlenie i nagłośnienie oraz namalowano na ścianach nawy korowód Wszystkich Świętych. Roku budowy kaplicy nie podano.

Wśród miejsc pamięci zarządca wymienia: Mogiłę Powstańców z 1963 roku, mogiłę Dzieci Zamojszczyzny (sekcja 27; renowacja w 2021 roku objęła sekcje 27/28), mogiłę więźniów Zamku Lubelskiego zamordowanych 22 lipca 1944 roku (sekcja 5b) oraz Mogiłę Katyńską na cmentarzu wojskowym.

Obok cmentarza rzymskokatolickiego, w jednym zabytkowym zespole, leżą trzy kolejne nekropolie, prowadzone przez innych zarządców:

• cmentarz ewangelicko-augsburski (ok. 1825),
• cmentarz prawosławny (od 1843 według PAP i Radia Lublin, w innych źródłach „po 1840”),
• cmentarz wojskowo-komunalny z wejściem od ul. Białej 3, z kaplicą z 1917 roku, pomnikiem Katyńskim odsłoniętym 30 maja 1993 roku i kolumbarium.

Zarządca cmentarza przy Lipowej zajmuje się także cmentarzem przy ul. Unickiej, ale to osobna nekropolia.

Rozdział V

Jak znaleźć grób na cmentarzu przy ul. Lipowej?

Adres grobu składa się z trzech elementów: sekcji, rzędu i numeru. Tak prowadzona jest kartoteka grobów, a księgi zmarłych istnieją w wersji papierowej i elektronicznej (cyfryzację rozpoczęto w 2016 roku).

1. Plan cmentarza. Na stronie zarządcy można pobrać plan w formacie PDF: całość oraz sekcje od 1 do 35, z podsekcjami oznaczonymi literami (np. 3a–3g).
2. Wyszukiwarka. Zarządca odsyła ze swojej strony głównej do wyszukiwarki grobów. Nie sprawdzono, jakie dane dla każdego grobu pokazuje, więc proszę potraktować ją jako pierwszy krok.
3. Kancelaria. Jeśli nie ma wpisu, można zapytać w kancelarii telefonicznie lub mailowo.
4. Kwerenda w księgach. Gdy nie znają Państwo sekcji ani rzędu, zarządca prowadzi poszukiwania na podstawie formularza. Według cennika kwerenda kosztuje 100 zł od osoby, a poszukiwanie jest płatne niezależnie od wyniku (stan na 17.10.2026).

Przed wizytą na dużym cmentarzu pomaga zanotowanie sekcji i rzędu, a w razie wątpliwości zdjęcie planu w telefonie.

Rozdział VI

Kancelaria cmentarza Lipowa: godziny, opłaty, zasady

Kancelaria mieści się w budynku plebanii przy Lipowej 16. Telefon: 81 532 02 15; godziny: poniedziałek, wtorek, czwartek i piątek 8.00–14.30, środa 8.00–16.00 (według strony cmentarza, zmienionej w 2024 roku – warto potwierdzić przed wizytą). Zarządcą cmentarzy przy ul. Lipowej i Unickiej jest Kościół Rektoralny pw. Wszystkich Świętych, na podstawie dekretu Arcybiskupa Metropolity Lubelskiego z 9 marca 1999 roku.

Opłaty za utrzymanie grobu

Według cennika z 2 stycznia 2026 roku (ceny brutto) opłata eksploatacyjna za rok wynosi 120 zł dla grobu rodzinnego lub urnowego w rzędzie I i II od alejki oraz 90 zł dla pozostałych. Prolongata co 20 lat to 1100 zł (grób dziecięcy 400 zł). Brak ważnej opłaty oznacza, że zarząd może ponownie użyć grobu. Wszystkie stawki: cennik zarządcy. Stan na 17.10.2026.

Najważniejsze zasady odwiedzających

• Cmentarz jest zamykany w godzinach nocnych, a przebywanie poza godzinami otwarcia jest zabronione. Zarządca nie podaje na stronie godzin liczbowo – warto zapytać w kancelarii.
• Wjazd samochodem wymaga zgody zarządcy. Od 2019 roku brama ma zaporę wjazdową z elektroniczną kontrolą ruchu.
• Zakazy: deptanie po grobach, palenie, wprowadzanie zwierząt, jazda na rowerze, handel bez zgody, wyrzucanie śmieci poza wyznaczonymi miejscami, wypalanie odpadów.
• Ławki, ogrodzenia i sadzenie roślin przy grobach wymagają zgody zarządu; kancelaria przypomina, że samowolnie ustawione ławki mogą zostać zdemontowane.
• Znicze. Regulamin nie zawiera zasad dotyczących zniczy. Śmieci z cmentarza zarządca usuwa cyklicznie, a segregacja nie została przez nas ustalona.

Prace kamieniarskie i stare nagrobki

Prace przy grobach odbywają się za wiedzą i zgodą kancelarii. Przy nagrobkach sprzed 1945 roku konieczna jest zgoda Lubelskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, o którą wnioskuje się za pośrednictwem zarządcy, składając wniosek w kancelarii. Przyjęcie podania do konserwatora kosztuje 60 zł. Podobnie jest z pracami przy drzewach. Zabytkowy drzewostan dotyczy też zwykłych odwiedzających, bo samodzielne sadzenie drzew i krzewów jest zabronione.

Organizują Państwo pogrzeb na Lipowej? Zgłoszenie w kancelarii, dokumenty i termin możemy załatwić za Państwa — zadzwonią Państwo pod (81) 744 88 55 (całą dobę).

Rozdział VII

Dojazd na cmentarz przy ul. Lipowej i parking

Kancelaria ma adres Lipowa 16. Mur cmentarza biegnie wzdłuż ulic Rowerowej, Głębokiej i Raabego, jest też furta od ulicy Wiercieńskiego (wykonana w 2003 roku). Zespół cmentarzy leży między ulicami Lipową, Wiercieńskiego, Głęboką, Raabego i Obrońców Pokoju. Z dostępnych źródeł nie wynika, którędy wchodzą goście, a którędy wjeżdżają pojazdy z zezwoleniem – to warto sprawdzić w kancelarii.

Linie zwykłe i przystanki w pobliżu najlepiej sprawdzić w rozkładzie ZDiTM, bo w naszych źródłach nie ma ich aktualnej listy. W komunikacie ZDiTM na listopad 2024 roku wymieniono przystanki „Lipowa-cmentarz” i „Wiercieńskiego”, ale dotyczyło to tylko okresu Wszystkich Świętych.

Parking przy cmentarzu istnieje, lecz jego pojemność i zasady poza listopadem nie zostały ustalone. W 2025 roku był on wyłączony od 27 października do 2 listopada.

Rozdział VIII

Wszystkich Świętych na Lipowej

Uroczystość Wszystkich Świętych wypada w tym roku w niedzielę, a Zaduszki w poniedziałek (1 i 2 listopada 2026). Komunikat ZDiTM o liniach i organizacji ruchu na listopad 2026 nie był dostępny w dniu przygotowania przewodnika (17.10.2026), więc proszę zajrzeć na stronę aktualności ZDiTM.

Jak wyglądało to rok temu, według relacji lokalnych mediów z 2025 roku (to tylko wzorzec, nie zapowiedź 2026):

• od 27 października do 2 listopada parking przy cmentarzu był wyłączony,
• od 31 października do 2 listopada zatoka przy CHR Lublin Plaza (ul. Ofiar Katynia) służyła osobom z niepełnosprawnościami,
• 1 listopada bezpłatnie działał parking podziemny Lublin Plaza w godzinach 7–21, z wjazdem od ul. Ofiar Katynia i Obrońców Pokoju,
• linie cmentarne 200, 201 i 202 kursowały 1 listopada, a linia 200 także 31 października i 2 listopada, w zwykłej taryfie.

Msze w kaplicy według rocznika 2024 (rozkład na 2026 warto potwierdzić): 1 listopada o 9.00, 10.30, 12.00 (z procesją) i 17.00 (wypominki); 2 listopada o 9.00, 10.30, 12.00 i 17.00 (wypominki). Po niedzielnych i świątecznych Mszach błogosławi się znicze i wiązanki.

W dniach listopadowych trwa też Lubelska Kwesta Cmentarna na rzecz odnowy zabytkowych nagrobków (w 2024 roku odbyła się jej 38. edycja). Terminu na 2026 rok nie ustaliliśmy. Zarządca przeznaczał w ostatnich latach środki na remonty zabytkowych nagrobków (2022 – 32 000 zł, 2023 – 39 000 zł) i na zabytkowy drzewostan, który ucierpiał w burzy 29 czerwca 2017 roku: konserwator zezwolił wówczas na usunięcie ponad 200 drzew, a uszkodzonych zostało kilkadziesiąt nagrobków, w tym kilkanaście zabytkowych.

Rozdział IX

Pogrzeb na Lipowej

Cmentarz jest rzymskokatolicki, a pogrzeb wymaga zgłoszenia w kancelarii i złożenia dokumentów. Jeśli chcieliby Państwo omówić przebieg formalności, opłaty cmentarne i pomoc przy organizacji uroczystości, opisaliśmy to w osobnym tekście zakładu pogrzebowego Animus: pogrzeb na cmentarzu Lipowa w Lublinie.